Eigenzinnige Grafiek

door Raymond Baan, kunstpublicist
Kunstbeeld, 1998


Binnen de hedendaagse Nederlandse grafiek nemen de etsen van de Amsterdamse kunstenaar Frank Porcelijn een bijzondere plaats in. Van de vroege series uit de jaren zeventig tot de prenten die vandaag de dag ontstaan, vertoont zijn werk een grote samenhang. Die samenhang heeft niet te lijden onder de drastische wendingen die zich in Porcelijns oeuvre kunnen voordoen.

De etsen van Porcelijn zijn meestal opgezet in een min of meer herkenbare figuratie. Herkenbaarheid is in dit werk evenwel nauwelijks een criterium.

De aan een zichtbare werkelijkheid ontleende vormen zijn voor Porcelijn eerder middelen om uitdrukking te geven aan de emotionele lading van zijn thema. Vaak bedient hij zich daarbij van technieken die hij in de loop van de jaren zelf heeft ontwikkeld.

Om bepaalde beeldkwaliteiten te bereiken, beproeft hij alle stoffen en gereedschappen die daarvoor in aanmerking lijken te komen. Zijn werkruimte houdt dan ook het midden tussen een grafisch atelier en een laboratorium. Daar perfectioneert hij proc?d?s die nagenoeg alle gradaties van expressiviteit binnen bereik brengen van zachte, vloeiende lijnen tot agressieve inkervingen, van ijle kleurzwemen tot zware ondoordringbare tonen.

Komen uit deze experimenten belangwekkende technische vindingen voort, dan heeft Porcelijn in t geheel niet de neiging die geheim te houden. De exclusiviteit van zijn grafiek bestaat immers in de persoonlijke wijze waarop hij de beeldelementen met elkaar tot een eenheid verbindt.
Frank Porcelijn gaat de nadrukkelijke afbeelding uit de weg. Hij lijkt te willen voorkomen dat de beschouwer de aandacht verlegt naar het niveau van de voorstelling.

Toch zoekt hij zijn toevlucht niet in zuiver abstracte verbeelding. Weliswaar worden in sommige van zijn series vormen, lijnen en arceringen zo verhevigd, dat men geneigd is van non-figuratieve kunst te spreken, maar zijn behoefte aan gedefinieerde ruimte en plastische vorm is blijkbaar te sterk om de banden met een zichtbare werkelijkheid helemaal te verbreken.

Porcelijns eigenzinnigheid betreft niet alleen de opbouw van het beeld; ook de manier waarop hij ambachtelijke tradities terzijde schuift en daarmee de weg vrijmaakt voor nieuwe, eigen technieken, is voor deze grafiek kenmerkend.
Het oeuvre van Frank Porcelijn is opgebouwd uit beeldsalvos series waarbij het punt van waarneming per reeks sterk verschilt. Wie dat oeuvre als geheel beziet, krijgt door deze wisselende waarnemingspunten soms de indruk zelf in de ruimte te worden verplaatst.

(ingekort met toestemming van de auteur)